Odrealnienie, ucieczka, trauma w literaturze XX i XXI wieku

Ogólnopolska studencko-doktorancka konferencja naukowa

MS Teams, 27 marca 2026

Zapraszamy do udziału w ogólnopolskiej konferencji naukowej poświęconej fenomenom odrealnienia, ucieczki i traumy w polskiej i obcej literaturze dwudziestowiecznej i współczesnej.

 

Wiele spośród tekstów XX i XXI wieku można określić mianem świadectwa doświadczeń granicznych – osobistych, zbiorowych, historycznych. Stanowią one również zapis radykalnych przemian w sposobie rozumienia rzeczywistości, ciała, podmiotowości i relacji społecznych. Kategorie odrealnienia, ucieczki oraz traumy stają się centralne dla opisu zarówno form narracyjnych, poetyckich i eseistycznych, jak i dla analiz tematów dominujących w literaturze tego czasu. Pozwalają też odsłaniać strategie pisarskie, wykraczające poza tradycyjne modele reprezentacji. 

Literatura ostatnich dwóch stuleci nieustannie mierzy się z doświadczeniami granicznymi, które burzą poczucie stabilności świata i zmuszają jednostkę do konfrontacji z własnym “ja”. Wobec kryzysów politycznych, społecznych, egzystencjalnych czy psychicznych, autorzy i autorki poszukują nowych form wyrazu — często naruszających tradycyjne modele narracyjne, rozszczelniających realistyczny obraz świata lub całkowicie go unieważniających.

Interesuje nas, w jaki sposób odrealnienie – rozumiane jako zjawisko psychiczne, poetyckie i polityczne – funkcjonuje w literaturze jako odpowiedź na niemożność bezpośredniego doświadczenia rzeczywistości? W jaki sposób staje się figurą stylistyczną pozwalającą wyrazić to, co pozostaje poza językiem? Jakie formy i tropy przyjmuje doświadczenie ucieczki opisywane w tekstach literackich? Ucieczki fizyczne (np. emigracja, wygnanie), psychiczne (m.in. dysocjacja, uzależnienie/zależność, szaleństwo), wyobrażeniowe (np. fantazja, sen, fikcja) czy polityczne (m. in. bunt, opór, przekroczenie norm społecznych) zakładają inne formy i tryby wypowiedzi.

Chcemy je sprawdzić i porównać, jak zmieniały się na przestrzeni XX i XXI wieku. Zastanawiamy się jakich form artystycznego wyrazu poszukują autorzy i autorki, próbując wyrazić, wypowiedzieć traumę oraz uchwycić doświadczenia, których nie da się przedstawić za pomocą tradycyjnych językowych? Ostatecznym pytaniem-granicą jest wahanie spowodowane dylematem: czy literatura jest w stanie pozostać medium dla niewyrażalnego, wypartego, niewypowiedzianego?

Powyższe pytania otwierają pola do dyskusji na temat sposobów przedstawiania cierpienia, kryzysu, rozpadu świata, emancypacji, uwolnienia, usamodzielnienia oraz prób ponownego scalenia siebie i/lub świata poprzez literaturę. Zachęcamy do przyjrzenia się zarówno tekstom kanonicznym, jak i najnowszym publikacjom, w których eksperymenty z formą narracyjną czy przemieszczeniami gatunkowymi stają się narzędziami opisu doświadczeń granicznych, zwłaszcza intymnych opowieści, obrazujących konflikt między jednostką a wspólnotą. Zależy nam na przedstawieniu perspektyw wcześniej niezauważanych, ukrywanych, pomijanych lub jeszcze nieodkrytych.

W ramach konferencji chcielibyśmy stworzyć literackie wielowymiarowe archiwum ludzkich sposobów radzenia sobie z otaczającą nas ciągle zmienną rzeczywistością. Zapraszamy do zgłaszania referatów, podejmujących refleksję nad tym, jak literatura reaguje i odpowiada na traumę, jak reprezentuje ucieczkę od rzeczywistości oraz w jaki sposób operuje kategorią odrealnienia – jako estetyką, strategią przetrwania, praktyką polityczną lub formą oporu wobec dominujących narracji.

Przykładowe obszary tematyczne:

Doświadczenia (post)traumatyczne wspólnoty
Literackie reprezentacje odrealnienia i pęknięcia rzeczywistości
Ucieczka jako strategia/mechanizm obron(n)y, jako fantazja, jako wyraz buntu
Używki – źródło i/lub antidotum na traumę?
Narracje traumatyczne – język, forma, pamięć
Poetyki wyobcowania i kryzysów tożsamości
Doświadczenie wojny, przemocy, opresji w literaturze XX i XXI wieku, a problem autoetnografii
Estetyki eskapizmu, science fiction, dystopii i realizmu magicznego
Autobiograficzne zapisy powrotu do „ja”
Transformacje gatunkowe wynikające z doświadczeń granicznych.
Lista proponowanych obszarów tematycznych ma charakter otwarty. Czekamy na Państwa pomysły, interpretacje i ujęcia problemowe. 

 

Komitet organizacyjno – naukowy:

USZ: dr hab. Maciej Duda, prof. USZ

UŚ: dr hab. Monika Ładoń, prof. UŚ

UAM: dr hab. Maciej Junkiert, prof. UAM

USZ: Gabriela Jeżak

SD UŚ: mgr Aleksandra Szymańska-Dańczyszyn

UAM: Maksymilian Barski

 

 

Udział w konferencji:

Konferencja odbędzie się zdalnie na platformie MS Teams. Udział w konferencji dla prelegentów i słuchaczy jest bezpłatny.

Osoby chętne do aktywnego udziału w konferencji prosimy o wypełnienie poniższego formularza i wysłanie na adres mailowy: konferencjaodrealnienie@gmail.com

Osoby zainteresowane słuchaniem referatów i udziałem w dyskusjach prosimy o przesłanie danych kontaktowych (adresu email) na ww. adres mailowy, w celu zaproszenia do spotkania na platformie MS Teams.

 

Tytuł zgłoszenia
 
Abstrakt
 
Imię i nazwisko
 
Afiliacja
 
Mail
 
 

 

 

Kiedy odbywa się konferencja:

Termin przesyłania abstraktów: prosimy o przesyłanie abstraktów do dnia 31.01.2026

Zastrzegamy prawo do selekcji nadesłanych abstraktów.

Wyniki naboru abstraktów zostaną podane do dnia: 10.02.2026

Data konferencji: 27.03.2026, MS Teams

 

W razie jakichkolwiek pytań i wątpliwości zapraszamy do kontaktu pod adresem: konferencjaodrealnienie@gmail.com